وبلاگ انجمن مهندسی پزشکی واحد پزشکی

فیزیوتراپی ریه:

روشهای فیزیوتراپی ریه

 

دق PERCUSSION

لرزاندن حین تنفس عمیق VIBRATION

موارد استفاده

آتلکتازی پس از عمل

پنومونی

برونشکتازی

بیماریهای انسدادی ریه

فیبروز کیستیک

برونشیت حاد و مزمن

فیزیوتراپی ریه عمل پاک کنندگی مژکهای مخاطی را بهبود می بخشد، انسداد راههای هوایی را کاهش می دهد، تبادلات گازی و تهویه بافتی را اصلاح می کند و خطر عفونت ریوی پس از عمل و کلا پس آلوئولها را به حداقل می رساند.

هدف از انجام فیزیوتراپی تنفسی شامل موارد ذیل است

حفظ و کنترل تحرک قفسه سینه

بهبود تهویه بیمار و باز بودن مناسب راههای هوائی

بهبود الگوی تنفس و اکسیژناسیون بیمار

به حداقل رساندن مصرف انرژی جهت تنفس

آموزش سرفه موثر به بیمار

انواع روشهای فیزیوتراپی تنفسی

بازآموزی تنفس عمیق Breathing Retraning

بازآموزی تنفسی شامل ورزشها و تمرینات خاص تنفسی است که به منظور دستیابی به تهویه موثر و کنترل شده، کاهش کار تنفس و اصلاح نقایص تنفسی طرح ریزی و انجام می شود. این ورزشها آلوئولها را تا حداکثر ممکن از هوا پر می کند ، موجب انبساط عضلات می شود، اضطراب را از بین می برد. الگوهای نامناسب فعالیت عضلات تنفسی را حذف می کند، سرعت تنفس را کاهش داده، کار تنفس را کم می کند. تنفس آهسته و منظم و یکنواخت به برطرف کردن اضطراب ناشی از تنگی نفس کمک می کند. این ورزشها به مددجو یاری می دهد که حداکثر استفاده را از عملکرد موجود تنفسی اش بنماید.

ورزشهایی که موجب افزایش تهویه، حرکت قفسه سینه، هماهنگی حرکات تنفسی و تصحیح الگوی تنفس می شوند شامل تنفس دیافراگماتیک - اتساع موضعی ریه - تنفس لب غنچه ای میباشند.

تنفس دیافراگماتیک Diaphragmatic Breathing

حدودا 80 درصد تنفس به عهده دیافراگم است و این عمل حدود 2% از انرژی بازال را به مصرف می رساند. در بیماری که دچار اختلال در الگوی تنفسی شده باشد و بجای استفاده از دیافراگم از عضلات اسکالن گردن و بالابرنده شانه و پکتورالیس ها و سراتوس آنتریور استفاده کند، کار عضله دیافراگم به کمتر از 30% کار تنفس کاهش می یابد و این امر موجب می شود که بیمار نیاز بیشتری به اکسیژن پیدا کند و چون تهویه مناسب ندارد به خستگی و دیسترس تنفسی دچار می شود. در این افراد برای آموزش تنفس دیافراگمی، بیمار باید به آرامی در پوزیشن نیمه نشسته قرار گیرد. در صورتی که امکان قرارگرفتن در این پوزیشن وجود نداشته باشد باید زیر زانوهای بیمار یک بالش قرارداده شود تا با خم شدن پاها، عضلات شکم ریلاکس شوند. جهت این تمرین ابتدا پرستار باید دست را روی ناحیه کوستومارژین ( دنده های 9 و 10 ) قرار داده از بیمار بخواهد بطریقی تنفس کند که قفسه سینه حرکت زیادی نداشته باشد و فقط دست درمانگر را به حرکت درآورد (تنفس شکمی ). آموزش را باید از بازدم شروع نمود. یک بازدم آرام و بعد یک دم آرام و سپس بازدم بعدی. بیمار به هیچ وجه نباید بازدم قوی انجام دهد زیرا در صورت وجود COPD ، ممکن است منجر به کلاپس راههای هوایی شود. دم نیز باید ملایم باشد، زیرا در دم عمیق بیمار از عضلات کمکی تنفس استفاده می کند که مورد نظر نیست. گاهی بیمار با فشار به احشاء، شکم را بالا و پایین می برد. بنابراین درمانگر باید به این نکته توجه داشته باشد تا بیمار همواره تنفس صحیح را انجام دهد. در بیمارانی که دچار آمفیزم هستند نباید این روش را بکار برد، زیرا به علت تغییر شکل قفسه سینه ، دیافراگم از حالت گنبدی خارج می شود و عملا در تنفس شرکت نمی کند. تنفس دیافراگمی را باید به مدت یک دقیقه تمرین نمود و سپس برای 2 دقیقه به بیمار استراحت داد. به تدریج باید طول مدت تمرین را تا 5 دقیقه افزایش داد. این تمرینات باید روزانه چند بار تکرار شود.

اتساع موضعی ریه Local Expantion

این مانور در مواردی نظیر آتلکتازی، پنومونی، دفورمیتی قفسه سینه مثل اسکولیوز و یا بعد از جراحیهای شکم و توراکس که منطقه ای از ریه اتساع کافی ندارد استفاده می شود. بیمار در پوزیشن نیمه نشسته و یا خوابیده با بالشی زیر زانوها قرار می گیرد. پرستار دست را روی موضعی قرار می دهد که باید متسع شود و از بیمار می خواهد نفس بکشد. در زمان بازدم دست را روی قفسه سینه فشار می دهد بطوریکه در شروع دم بعدی فشاری روی قفسه سینه نباشد. بهتر است بعد از دم ، بیمار به مدت 2-3 ثانیه نفس خود را نگه دارد. دست باید جهت اتساع لوب فوقانی ریه زیر کلاویکول، برای لوب میانی در میدآگزیلاری و برای لوب تحتانی در قسمت دنده های 8 و 9 و 10 ( در قدام یا خلف ) قرار گیرد.

موارد استفاده از ورزشهای تنفسی

در د به هر علت - جراحیهای شکم و توراکس - آتلکتازی - COPD - چاقی و موارد بعد از زایمان - محدودیت در حجمهای ریوی مانند دفورمیتی های قفسه سینه، آسیبهای ریه و ضایعات پلور - اختلالات عصبی عضلانی نظیر سندرم گیلن باره - بیمارانی که دوز بالای داروهای آرامبخش و یا مخدر را استفاده می کنند و بیمارانی که به دستگاه تهویه مکانیکی متصل هستند.

روش تنفس لب غنچه ای Pursed-Lip Breathing

این روش بیشتر در بیماران مبتلا به COPD مورد استفاده قرار می گیرد. در این روش به بیمار آموزش داده می شود که از طریق بینی یک تنفس عادی داشته باشد. سپس در هنگام بازدم، توسط جمع کردن لبها، به آهستگی و با کمک عضلات شکمی، تا حد امکان هوای درون ریه ها را تخلیه نماید.

هدف از تنفس با لبهای غنچه ای آموزش ورزش عضلات بازدم است. جهت انجام این تمرین باید به بیمار توصیه کرد از بینی نفس بکشد و تا عدد 3 بشمارد. سپس لبهایش را تقریبا به هم بفشارد و با منقبض کردن شکم، هوای درون ریه ها را به آهستگی از دهان خارج نماید. ضمن طولانی کردن بازدم از طریق لبهای غنچه ای تا عدد 7 بشمارد. جهت تسهیل این تنفس، روی صندلی بنشیند و بازوهایش را روی شکم خم نماید. در هنگام راه رفتن طی دو قدم از طریق بینی نفس بکشد و طی 4-5 قدم، هوای درون ریه را از خلال لبهای غنچه ای خارج نماید.

درمان با رطوبت و آئروسل Humidity and Aerosol Therapy

رطوبت عبارت از بخار آب موجود در هواست و آئروسل شامل ذرات و مواد معلق جامد و مایع در جریان گاز است. به دلیل آنکه اکسیژن و دیگر گازهای فشرده خشک هستند، قبل از استنشاق باید مرطوب شوند.مرطوب کننده ها دستگاههایی هستند که بخار آْب را به گاز استنشاقی اضافه می کنند.

هوای مرطوب :

1- از خشکی مخاط و تحریک غشاهای تنفسی جلوگیری می کند.

2- از غلیظ و چسبنده شدن ترشحات راههای هوایی پیشگیری می نماید.

3- ترشحات را نرم و سیال کرده خروج آنها را تسهیل می کند.

نبولایزرها جهت :

1- حفظ هیدراتاسیون راههای هوایی

2-تجویز دارو بصورت آئروسل

3-بعنوان درمان کمکی جهت بحرکت درآوردن و تخلیه ترشحات ریوی

مورد استفاده قرار می گیرند. می توان از آب و یا محلول ایزوتونیک سالین نرمال جهت حفظ رطوبت راههای هوایی و نرم کردن ترشحات استفاده نمود. بعد از درمان با بخور،با استفاده از درناژ وضعیتی ، دق قفسه سینه و سرفه می توان راههای هوایی را از ترشحات پاک کرد.

درناژ وضعیتی Postural Dranage

روشی برای تخلیه ترشحات از ریه با استفاده از نیروی جاذبه است. اینکار با توجه به وضعیت آناتومیکی درخت تراکئوبرونشیال انجام می شود.

موارد استفاده از درناژ وضعیتی عبارتند از :

1- بیماران متصل به ونتیلاتور که مستعد ابتلا به پنومونی و آتلکتازی هستند.

2- بعد از جراحیهای شکم و توراکس

3- بیمارانی که بدلیل بیماری زمینه ای نظیر برونشکتازی و کیستیک فیبروزیس، ترشحات زیاد دارند.

4- بیمارانی که بدلیل درد قادر به تنفس طبیعی و سرفه موثر نیستند.

5- بیمارانی که مبتلا به بیماریهای عصبی-عضلانی نظیر گیلن باره و میاستنی گراو هستند.

موارد عدم استفاده از درناژ وضعیتی عبارتند از :

1- هموپتزی

2- پنوموتوراکس فشارنده

3- عدم ثبات سیستم قلبی-عروقی نظیر آریتمی های قلبی، بالابودن فشار خون و افت شدید فشار خون.

4- بعد از اعمال جراحی مغز که امکان بالارفتن فشار داخل جمجمه وجود دارد.

5- در هرنی هیاتوس که احتمال برگشت محتویات معده به مری و حلق وجود دارد.

6- در بیماران ارتوپدی که تراکشن دارند.

7- لامینکتومی

8- آنوریسم یا انسداد عروقی

9- ادم ریوی

10- آمبولی ریه

11- انفارکتوس حاد میوکارد

12- خونریزی حاد

13- بلافاصله بعد از بیوپسی

14- عفونتها و افیوژن پلور

15- در بیماران عصبی یا پیر که تحمل وضعیت درناژ را ندارند.

آماده سازی بیمار برای انجام درناژ وضعیتی

1- ابتدا باید ناحیه ضایعه دیده و محل تجمع ترشحات را از طریق عکس ریه یا سمع تعیین نمود.

2- ریتم قلب، تعداد تنفس ، نبض و فشار خون بیمار باید کنترل شود. در صورتی که بیمار افزایش یا کاهش شدید فشار خون و یا حدود 2 درجه سانتیگراد تب داشته باشد، نباید درناژ انجام شود.

3- باید به وجود Chest Tube توجه کرد. در صورت حضور آن، عمل درناژ وضعیتی نباید اختلالی در عمل Chest Tube ایجاد نماید.

4- بهتر است 1/5 تا 2 ساعت از زمان تغذیه بیمار گذشته باشد.

5- اگر بیمار مسکن می گیرد بهتر است 15 دقیقه قبل از انجام درناژ وضعیتی به بیمار داده شود.

6- اگر بیمار ترشحات چسبنده دارد، بهتر است از بخور استفاده شود.

7- در صورتی که احتمال بروز اسپاسم وجود داشته باشد باید از داروهای گشادکننده برونش استفاده گردد.

مدت زمان درناژ وضعیتی با توجه به تحمل و سن بیمار در هر بار حدود 20 دقیقه است و دفعات آن بسته به میزان ترشحات بیمار در روز از 1 تا 6 بار متفاوت است. می توان بیمار را در هر یک از وضعیتهای درناژ، به مدت 10-5 دقیقه نگه داشت.


پوزیشن دادن به بیمار هنگام انجام درناژ وضعیتی

برای دادن پوزیشن به بیمار باید به لوبها و سگمانهای دارای ترشحات توجه کرد به نحوی که عمود بر نیروی جاذبه قرار گیرند.

ریه راست

دارای سه لوب است: فوقانی، میانی و تحتانی.

ریه چپ

نیز دارای لوب فوقانی، لوب لینگولا و لوب تحتانی است.

هر کدام از لوبها به سگمانهایی تقسیم می شوند :

لوب فوقانی :

سگمانهای اپیکال، انتریور، پوستریور

لوب میانی :

در ریه راست : سگمان مدیال و لترال

در ریه چپ : سگمان سوپریور اینفریور

لوب تحتانی :

سگمان اپیکال ، پوستریور، مدیال و لترال

هر کدام از لوبها به سگمانهایی تقسیم می شوند :

لوب فوقانی :

سگمانهای اپیکال، انتریور، پوستریور

لوب میانی :

در ریه راست : سگمان مدیال و لترال

در ریه چپ : سگمان سوپریور اینفریور

لوب تحتانی :

سگمان اپیکال ، پوستریور، مدیال و لترال

هر کدام از لوبها به سگمانهایی تقسیم می شوند :

لوب فوقانی :

سگمانهای اپیکال، انتریور، پوستریور

لوب میانی :

در ریه راست : سگمان مدیال و لترال

در ریه چپ : سگمان سوپریور اینفریور

لوب تحتانی :

سگمان اپیکال ، پوستریور، مدیال و لترال AINAGE

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و یکم خرداد 1391ساعت 17:8  توسط مهدیه بیاتی  |